Reklamda Çevresel Beyan ve Yeşil Aklama: Reklam Kurulu Kararları Üzerinden Bir Değerlendirme
Sayı / OnlineFirst
Sayı 3/1
Yıl / Cilt / Sayı
2026 / 3 / 1
DOI
https://doi.org/10.65552/energytr.2026.3.1.002
Anahtar Kelimeler
reklam, sürdürülebilirlik, çevre, regülasyon, hesap verebilirlik
Yazar/lar
Esra Akarsu1 
1 Dr., Bağımsız Araştırmacı, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye. [email protected]
Öz
Bilim insanları tarafından olgusallığı kanıtlanmış olan iklim krizi küresel ölçekli bir sorun olarak deneyimlenmektedir. Krizin tesirinin artış göstermesi her alanda harekete geçmeyi gerekli kılmaktadır. Örneğin şirketler, sürdürülebilir kalkınmanın gereği olarak çevresel, sosyal ve kurumsal yönetişim açısından itibar yönetimini kapsayan sorumluluklarına vurgu yaptıkları ve sorumlu üretim ile tüketimi içeren reklamları çeşitli mecralarda yayımlamaktadır. Bir pazarlama iletişimi etkinliği olan reklamda çevreye ilişkin beyan, 2022 yılı Aralık ayından itibaren Türkiye’de yakından takip edilmektedir. Bu araştırma, Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü’nün Reklam Kurulu tarafından hazırlanan “Çevreye İlişkin Beyanlar İçeren Reklamlar Hakkında Kılavuz” izleğinde şirketlerin ticari reklamlarına uygulanan yaptırımları incelemeyi, örneklendirmeyi ve tartışmayı hedeflemektedir. Regülasyonların caydırıcı nitelik taşıması, tüketici bilincini etkilemesi ve reklam okuryazarlığına katkı sunması önemlidir. Araştırmanın kapsamını 2024 yılı basın bültenlerinde çevreye ilişkin beyanlar içeren ve yaptırım uygulanan reklam örnekleri oluşturmakta, bültenlerin 6 aylık güncel periyodu (Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül) örneklemi teşkil etmektedir. Nitel araştırma tasarımına sahip olan makalede doküman analizi yöntemi kullanılmaktadır. Araştırmanın bulguları arasında ilgili kılavuzun kapsayıcılık düzeyi, reklamlardaki muhtelif ideolojik inşaların analizi, reklam verenin sorumlu üretim ve tüketim politikasına uygunluğu yer almaktadır. Reklamlarda çevresel beyanların denetlenebilir ve kanıtlanabilir bir çerçeveye bağlanması, reklam verenlerin sürdürülebilirlik iletişiminde daha yüksek düzeyde hesap verebilirlik ve kanıta dayalılık sorumluluğu üstlenmesini gerekli kılmaktadır.
Kaynakça
Aksu, S. (2023). Yeşil (sürdürülebilir) pazarlama iletişimi stratejilerine ilişkin bir değerlendirme. Z. Tamer Gencer (Ed.), İklim iletişimi içinde (s. 129–148). Eğitim Yayınevi.
Aydoğan Boschele, F. (2020). Sürdürülebilirlik, tüketim ve medya. İnsan&İnsan, 7(26), 11–23. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.757873
Aziz, A., & Dicle, Ü. (2017). Örgütsel iletişim. Hiperyayın.
Baş, T., & Akturan, U. (2008). Nitel araştırma yöntemleri: NVivo 7.0 ile nitel veri analizi. Seçkin Yayıncılık.
Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları. (2026). https://www.kureselamaclar.org/
Chandler, D., & Munday, R. (2018). Medya ve iletişim sözlüğü (B. Taşdemir, çev.). İletişim Yayınları.
Çetin, S. (2022). Yeşil düşünce, yeşil siyaset ve çevre iletişimi. Ütopya Yayınevi.
D’Alisa, G., Demaria, F., & Kallis, G. (2020). Küçülme: Yeni bir çağ için kavram dağarcığı (B. Akbulut & E. Turhan, çev.). Metis Yayınları.
Deacon, D., Pickering, M., Golding, P., & Murdock, G. (2007). Researching communications, a practical guide to methods in media and cultural analysis. Hodder Headline Group.
Demirci, K. (2017). Reklam dayatır: Reklamın tarihsel ve ideolojik özelliklerine bir bakış. Ütopya Yayınevi.
Doğan, Ş. (2015). Bir farklılaşma yolu olarak pazarlama iletişiminde etik unsurlar: Adil ticaret (fairtrade) örneği. Doktora tezi, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Ebren, F. (2009). Tüketim, tüketici ve pazarlama iletişimi üzerine. Detay Yayıncılık.
Elden, M. (2013). Reklam ve reklamcılık. Say Yayıncılık.
Erzor, B. (2015). Bütünleşik pazarlama iletişimi reklam paradigması ve göstergebilimsel analizi. Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Gözler, K. (2020). İngilizce karşılıklarıyla hukukun temel kavramları. Ekin Yayınevi.
Güler, B. (2025). T.C. Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu 2024 yılı raporu. https://ticaret.gov.tr/data/67a4be8e13b87622acec68ee/REKLAM%20KURULU%202024_YILI_RAPORU.pdf
Hürel, F. (2001). Pazarlama iletişimi, reklam ve yaratıcılık: Eski köye yeni adet. Mediacat.
Karadeniz, Ö. (2023). Yeşil reklamcılık. Z. Tamer Gencer (Ed.), İklim iletişimi içinde, (s. 169–177). Eğitim Yayınevi.
Kart Tepe, B. (2023). Doğanın dönüşümünde insanın etik sorumluluğu. E. Cengiz & C. A. Cengiz (Eds.), İklim krizi üzerine felsefi yaklaşımlar içinde (s. 45–60). Nobel Yayıncılık.
Kopnina, H., Washington, H., Taylor, B., & Piccolo, J. J. (2018). Anthropocentrism: More than just a misunderstood problem. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 31, 109–127. https://doi.org/10.1007/s10806-018-9711-1
Kotler, P., & Armstrong, G. (2008). Principles of marketing. Pearson.
Köker, N. E. (2014). Halkla ilişkiler pazarlama değildir. A. Temel Eginli (Der.), Halkla ilişkiler ne değildir? içinde, (s.187–228). Say Yayınları.
Kuşay, Y. (2020). Kurumsal sürdürülebilirlik iletişimi uygulamaları. Eğitim Yayınevi.
Odabaşı, Y., & Oyman, M. (2010). Pazarlama iletişimi yönetimi. Mediacat.
Okay, A., & Okay, A. (2005). Halkla ilişkiler kavram ve strateji uygulamaları. Der Yayınları.
Pulaşlı, H. (2001). Hukukun temel kavramları. Nobel Yayıncılık.
Sander, F., Föhl, U., Walter, N., & Demmer, V. (2021). Green or social? An analysis of environmental and social sustainability advertising and its impact on brand personality, credibility and attitude. Journal of Brand Management, 28(5), 429–445. https://doi.org/10.1057/s41262-021-00233-6
Sarısoy, S. (2010). Düzenleyici devlet ve regülasyon uygulamalarının etkinliği üzerine tartışmalar. Maliye Dergisi, 159, 278–298.
Saydam, A. (2003). İletişim değişimi mi? değişimin iletişimi mi? A. A. Bir (Ed.), Her yönüyle pazarlama iletişimi içinde (s. 57–62). Mediacat.
Seyidov, İ. (2023). İletişim çalışmalarında araştırma yöntem ve tekniği kullanım rehberi. Nobel Yayıncılık.
T.C. Resmî Gazete. (2013). 6502 sayılı tüketicinin korunması hakkında kanun. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6502.pdf
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2019). Reklam kurulu ve başvuru hakkında genel bilgi. https://ticaret.gov.tr/tuketici/ticarireklamlar/reklam-kuruluna-nasil-basvurulur
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2022). Çevreye ilişkin beyanlar içeren reklamlar hakkında kılavuz. https://tuketici.ticaret.gov.tr/data/63ada5bc13b876a1c8715f73/%C3%87EVREYE%20%C4%B0L%C4%B0%C5%9EK%C4%B0N%20BEYANLAR%20%C4%B0%C3%87EREN%20REKLAMLAR%20HAKKINDA%20KILAVUZ.pdf
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024a). Reklam kurulu nisan ayı bülteni. https://ticaret.gov.tr/data/5d1c9edd13b87615344cd4c8/_344_Reklam_Kurulu_Basin_Bulteni.pdf
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024b). Reklam kurulu mayıs ayı bülteni. https://ticaret.gov.tr/data/5d1c9edd13b87615344cd4c8/_345_Reklam_Kurulu_Basin_Bulteni.pdf
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024c). Reklam kurulu haziran ayı bülteni. https://ticaret.gov.tr/data/5d1c9edd13b87615344cd4c8/_346_Reklam_Kurulu_Basin_Bulteni.pdf
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024d). Reklam kurulu temmuz ayı bülteni. https://ticaret.gov.tr/data/5d1c9edd13b87615344cd4c8/_347_Reklam_Kurulu_Basin_Bulteni.pdf
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024e). Reklam kurulu ağustos ayı bülteni. https://ticaret.gov.tr/data/5d1c9edd13b87615344cd4c8/_348_Reklam_Kurulu_Basin_Bulteni.pdf
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024f). Reklam kurulu eylül ayı bülteni. https://ticaret.gov.tr/data/5d1c9edd13b87615344cd4c8/_349_Reklam_Kurulu_Basin_Bulteni.pdf
Tepe, H. (2023). Küresel iklim krizine etik ve ekolojik bakış. E. Cengiz, & C. A. Cengiz (Eds.), İklim krizi üzerine felsefiyaklaşımlar içinde (s. 17–44). Nobel Yayıncılık.
The Presidency’s Directorate of Communications. (2024). Accurate reporting and media ethics. İhlas Gazetecilik.
Toksarı, M. (2023). Sürdürülebilir pazarlama bakış açısıyla iklim iletişimi. Z. Tamer Gencer (Ed.), İklim İletişimi içinde (s. 117–128). Eğitim Yayınevi.
Williamson, J. (2001). Reklamların dili: Reklamlarda anlam ve ideoloji. Ütopya Yayınevi.
Zengin, G. (2025). Regulations on covert advertising: An analysis of advertising board decisions in Türkiye. Ege Academic Review, 25(4), 735–752. https://doi.org/10.21121/eab.20250407